?O pasado setembro cumpr?ronse 25 anos desde que o palangreiro Xurelo se apresentou na Foxa Atl?ntica para facerlle simb?lica oposici?n aos grandes buques que deitaban umpunemente lixo radiactivo no Atl?ntico. Desde ent?n at? 1985 suced?ronse as manifestaci?ns, no mar e en terra, nunha mobilizaci?n social que por fin, en 1985, logrou unha moratoria indefinida.

http://www.anosaterra.com

A iniciativa da Asociaci?n Altofalante para celebrar en Ribeira os 25 anos da expedici?n do Xurelo ? Foxa Atl?ntica puxo outra vez de actualidade aquela, finalmente triunfante, grande loita ecoloxista en defensa dos nosos mares. Nunha curiosa simetr?a hist?rica, o Xurelo afundiuse no porto de Ribeira a noite do 18 decembro de 2002 cando o chapapote do Prestige comezaba a facer estragos nas nosas costas e levantaba unha grande onda de mobilizaci?ns populares.

Se os historiadores do contempor?neo recopilan informaci?n sobre alg?ns dos principais conflitos sociais do final do franquismo e a Transici?n, atoparanse a pegada dunhas reivindicaci?ns de fondo calado ecoloxista, cando a?nda este movemento estaba dando en Europa os seus primeiros pasos. Desde o lonxano Castrelo de Mi?o nos anos 60, contra o asulagamento das mellores terras dun val de grande riqueza, a todo o proceso de instalaci?n da factor?a de Celulosas na R?a de Pontevedra (e despois, no ano 1975, cando habia proxectos de Celulosas para Padr?n, Ponteceso, As Neves, O Barco, Negreira, Mux?a e Fazouro-Mondo?edo), pasando pola defensa do areal de Baldaio? o pano de fondo ? sempre com?n.

Pero nos anos 70 tam?n se realizou o intento de instalaci?n dunha central nuclear en Xove, nas costas do Cant?brico. En 1977 e 1979 realiz?ronse d?as marchas multitudinarias desde Viveiro ? parroquia onde se pretend?a facer a instalaci?n logr?ndose finalmente que o proxecto ficase abandoado.

O movemento ecoloxista como tal definido ten a s?a primeira organizaci?n activa, e protagonista de moito daquel labor de concienciaci?n, na constituci?n de Adega (Asociaci?n para a Defensa Ecol?xica de Galicia), s? legalizada en 1976. Foron membros da primeira Directiva personalidades como Domingo Quiroga, experto en temas mari?os e primeiro presidente de ADEGA, o catedr?tico de Qu?mica Anal?tica Francisco Bermejo Mart?nez, experto en temas de contaminaci?n e vicepresidente, o arquitecto Xos? Bar Boo (segundo presidente), os avogados Xos? Lu?s Rodr?guez Pardo e Xos? Lu?s Fontenla Rodr?guez (este terceiro presidente), ou os economistas Xos? Manuel Beiras Torrado e Fernando Gonz?lez Laxe (este secretario xeral na segunda directiva), entre outros. Xa nos oitenta, foi presidente Ram?n Varela D?az e secretarios xerais Modesto Solla Sanz e Carlos Vales V?zquez.

? altura do mes de abril de 1981, cando a?nda estaba fresco na memoria o intento de golpe de estado do 23 de febreiro, contituiuse na Coru?a un foro de cidades co fin de agrupar aos municipios europeos na loita contra a contaminaci?n do mar. Ademais da cidade anfitriona est?n representadas Kiel, Newcastle, Brest, Marsella, Barcelona, Venecia, Dubl?n, Tarento e Rotterdam. En xullo Adega pron?nciase ante o goberno contra o mergullamento de lixo at?mico

14 de setembro, zarpa o Xurelo

O Xurelo foi o primeiro aldabonazo propagand?stico. Sab?ase que os buques Louise e Kristen Smiths cargaban 6.800 toneladas de bid?ns con res?duos radiactivos para deitalos na Foxa Atl?ntica, unha zona abisal de entre 3.000 e 4.000 metros a 340 millas de Fisterra. Enrique ?lvarez Escudero, que estivo no barco, fixo unha cr?nica resumida desta viaxe como texto para a exposici?n O lado da sombra na Fundaci?n Seoane en 2005. “Nas primeiras horas da tarde, con tempo soleado e mar en calma, o Xurelo partiu do porto de Ribeira cara ? Foxa Atl?ntica. Navegabamos a nove n?s e estaba prevista a chegada ? ?rea dos vertidos para a madrugada do m?rcores.

“Para localizar os barcos do delito eran precisas cartas de navegaci?n e co?ecer as coordenadas da ?rea prevista para os vertidos. Dende o Xurelo agard?base que coa axuda do buque Sirius, de Greenpeace, fose m?is doada a busca dos barcos holandeses, mais o Sirius finalmente ficou en Plymouth, con avar?a.

“No Xurelo o alto mar fai estragos na pasaxe, e os mareos son continuos. Alb?scase un grupo de baleas e nav?gase coa escolta de golfi?os e pardelas. A costa xa desaparecera da vista. Un avi?n, probabelmente holand?s, pasa sobre o barco tirando fotos. Ao d?a seguinte ? un helic?ptero o que controla a posici?n. Na primeira noite recebemos orde da axudant?a de Mari?a de Ribeira de volver ao porto, pero pouco despois anulouse a orde. O noso ?nico contacto con terra ? polas radios costeiras de Vigo e Fisterra, que informan sobre o estado do mar e dan a previsi?n do tempo.

“Nin levabamos aparellos de navegaci?n en condici?ns nin aquel era un barco para estar naquel lugar, pero grazas ? pericia de ?nxel Vi?a, patr?n do Xurelo, estabamos na Fosa Atl?ntica. Despois dalg?n tempo de perseguir barcos coma quen busca unha gota de aceite no oc?ano, cun mar que a cada intre empeoraba m?is e xa pensando en dar volta, localizamos os piratas. Al? estaban, deitando no mar mediante guindastres os bid?ns de residuos radiactivos. Situ?monos entre o Louise e o Kristen Smiths, e naquel momento tivo lugar o acto formal da nosa protesta. Botamos flores ao mar, cantamos o himno e fixemos soar as sirenas do Xurelo. Mantiv?monos al? ata que unha fragata holandesa que protex?a aqueles dous barcos tentou unha abordaxe ? nosa nave, polo que tivemos que sa?r da zona, diante do perigo que supu?a para as nosas vidas. Sen m?is, e co tempo indo a peor, puxemos rumbo a Fisterra. O s?bado 19 de setembro divisamos de novo terra galega, e xa na altura de S?lvora fomos retidos alg?n tempo por unha patrulla da Mari?a espa?ola. Embarc?ramos ilegalmente, pois seica non ti?amos cartilla de navegaci?n, obrigatoria para enrolarse en calquera barco.

“?s cinco da tarde arribamos ao porto de Ribeira. Desco?eciamos a repercusi?n que puidera espertar aquela pequena aventura, a?nda que centos de persoas agardaban no peirao o atraque do Xurelo”.

Aquela foi a primeira expedici?n galega, fletada por Esquerda Galega, co presenza de concelleiros da formaci?n da Coru?a, Vigo e Moa?a, xornalistas e membros de organizaic?ns ecoloxistas, como o propio Alvarez Escudero, da Sociedade Galega de Historia Natural e Roxelio P?rez Moreiras do Colectivo Natureza. O Xurelo volveu ao mar en 1982, pou despois do regreso doutras embarcaci?ns galegas, o Arousa Primeiro e o Pleamar e xa coa presenza do Sirius da organizaci?n Greenpeace.

Novas expedici?ns mar?timas en 1982

Mar?a Garc?a A??n ? autora do libro Desde la fosa de la muerte, editado en xu?o de 1983 por D?az Pardo en Edici?s do Castro. Presente nunha das expedici?ns mar?timas de 1982 (a do Arousa Primeiro) o seu traballo ? unha boa gu?a para seguirmos a cronolox?a de todo o sucedido nos primeiros anos da mobilizaci?n contra os vertidos. Pero tam?n a revisi?n das p?xinas de A Nosa Terra e da prensa da ?poca explican como detr?s dalgunha das expedici?ns hab?a unha forte compo?ente pol?tico-electoral, o que finalmente non esvae a importancia da mobilizaci?n social. En outubro de 1981 celebr?ronse as primeiras elecci?ns auton?micas en Galiza e en outubro de 1982 prod?cese a grande vitoria do PSOE en Madrid. A proba de que a conciencia en defensa do medio enraizou neses anos ? que en 1983, 1984 e 1985 continuou a mobilizaci?n at? acadar que a Convenci?n de Londres decidise unha moratoria indefinida dos vertidos.

O comezo das expedici?ns de 1982 p?dense datar o 6 de Agosto, cando o Sirius persegue ao cargueiro birt?nico Gem que transporta 2.700 toneladas de lixo radiactivo, conseguindo encadenarse seis militantes ?s plataformas de lanzamento de bid?ns. O 8 de agosto prod?cese unha primeira manifestaci?n en Galicia; o 11 de agosto a Xunta reclama ao goberno central o fin da utilizaci?n do mar como cemiterio at?mico. Hai encerros en Ribeira, Madrid e encadeamentos na embaixada holandesa. Prod?cense pronunciamentos masivos de concellos, sindicatos, organizaci?ns sociais e todas as forzas pol?ticas ag?s AP e UCD. O 23 de agosto sae o Sirius seguindo ao Schedolborg, un cargueiro holand?s que tivo que zarpar desde o porto militar de Den Helder. No Sirius ?an o secretario xeral de ADEGA, Modesto Tin Solla, que hab?a protagonizar un dos momentos principais desa campa?a, o deputado socialista V?zquez Fouz e o alcalde de Moa?a, Xabier Abalo. Mentres, desde Vigo o concello fletaba o Pleamar e desde A Coru?a sa?a o Arousa I e outravolta o Xurelo. A lectura do libro de Mar?a Garc?a A??n ? relevante sobre as peripecias pol?ticas destas expedici?ns e os actos protagonizados no mar.

O 7 de setembro regresou outravolta o Xurelo ? zona da Foxa Atl?ntica acompa?ando ao Sirius e ao Cedarlea, ambos de Greenpeace. Perseguen evitar que os cargueiros Rijnborg e Marijke Smits baleiren no mar 7.000 toneladas de materiais radiactivos. Foi daquela cando tres persoas conseguen empoleirarse no Rijnborg: o galego Modesto Solla, o alem?n Harald Zindler e o norteamericano Rusell Wray, que despois de pasar 30 horas na cabina das gr?as alxemados, foron detidos, xulgados en Holanda e expulsados do pa?s. Foi case o derredeiro episodio en alta mar da loita contra os vertidos radiactivos.

Modesto Solla, o d?a que
nos encadeamos ao barco

O secretario xeral de Adega en 1982, Modesto Solla, era un avogado de 24 anos cando embarcou no Sirius. Hoxe que exerce como interventor en Redondela, lembra aqueles d?as no barco de Greenpeace “ao principio ?amos ao Rijnborg subir seis persoas, con cadeas e alimentos, pero tivemos que desistir. Planificamos para o d?a seguinte unha acci?n, pola que entramos tres persoas s?, con buzos para non rozarnos e s? unhas alxemas, mentres do outro lado do barco as lanchas distra?an ? tripulaci?n. Gabeamos polas gr?as e ped?moslle aos tripulantes que abandoaran as cabinas, cousa que fixeron sen problemas. Permanecimos trinta horas al? metidos, sen comida nin auga. Finalmente subiron alegando unha orde xudicial e cortaron as alxemas, translad?ndonos a un compartimento de proa do buque, destinado a pinturas e diversa quincalla, chea de graxa e aceite, cunhas colchonetas e cadans?a manta. Mantiv?ronnos incomunicados co exterior e despois, polas presi?ns de f?ra, met?ronnos nun camarote. O d?a quince de setembro chegamos a un porto holand?s e, a?nda que nos recibiron “en nome da ra??a Xiana” decontado nos levaron para comisar?a. O xefe da polic?a dic?a que estaba dacordo con n?s, pero que non ti?a outra. Para a vista xudicial ped?n que me trouxeran un int?rprete de portugu?s e como non ti?an acabei declarando en franc?s. Bot?ronnos do pa?s. Fou un chanzo m?is porque finalmente acabouse logrando un triunfo importante detendo os vertidos no Atl?ntico”.

Comments are closed.